project

Darlington Çıkışlı Amplifikatör

tarafından, tarihinde yazıldı. Son güncelleme; 28 Nisan 2007; 21.00
Bu proje John Fisher'ın "Cheap 100 to 150 Watt Amp" çalışmasının bir yorumudur. http://europa.spaceports.com/~fishbake/amp/ca100.htm adresinden orjinal halini inceleyebilirsiniz. 

Bir kaç aydır üzerinde çalıştığım projeyi nihayet tamamlayabildim.
Sizlere daha önce forumda En dandik ampli :) başlığı altında tanıttığım bu uygulamanın şemasını ve PCB dizaynını yeniden çizip aynı zamanda göze de hitap eder bir hale getirmeye çalıştım.
Ayrıca drhardware'in de yardımıyla devre şemasında bir kaç ufak değişiklik yapıldı ve şu anki haline getirildi.

Darlington Çıkışlı Amplifikatör
Büyük devre şemasını yazının altında yer alan "dosyalar" bölümünden edinebilirsiniz.

Devremiz şemadaki haliyle, girişinde sinyal yok ve çıkışında woofer bağlı iken (Girişe 10K lık potansiyometre koymayı ihmal etmeyin. Eğer koymayacaksanız -ki ben o şekilde kullandım- girişe paralel 4.7K lık bir direnç lehimleyiverin) 5 cm mesafeden sonra hiç bir ses duyamayacağınız kadar sessiz çalışıyor. Çıkışta tizler bağlı iken durum değişebilir şahsen denemedim şimdiden belirteyim.
Yukarıda anlattığım şekilde çalıştırdığınızda girişte sinyal yok iken çıkışta bir gürültü var ise ya bir yerde hata yaptınız veya kullandığınız malzemede sorun var demektir.
Beslemede, çıkışı 2X32 Volt olan 250W lık trafo kullanıldı. (Keşke trafoyu yaptırırken 2X35 Volt sardırsaydım.)

Devrede basit gibi duran ama önemi büyük olan BC556 lara dikkat çekmek istiyorum. Devrenin eski şemasında bunlar BC558 olarak belirtilmiş ama aslında uygun değiller. Çünkü BC558 in Kollektör-Emiter arası en fazla 30 Volt olabiliyor ki bu noktada voltaj yaklaşık 45 Volt civarında. Biraz araştırınca daha yüksek voltaja dayanabilen en yakın muadilleri olan BC556 nın uygun olacağını düşündüm. Ayrıca Kollektör-Emiter arası en fazla 80 Volt olabiliyor.
Kaldı ki ilk denemelerde kullandığımız BC558 ile devre doğru düzgün çalışmıyor ve tuhaf sesler çıkarıyordu.
Devrede kullanacağınız BC556 ların hFE lerini mutlaka ölçün ve bibirine en yakın sonuçları verenleri kullanın. hFE değerleri birbirinden epeyce uzak olan farklı transistör kullanırsanız (örneğin birinin hFE'si 200 diğerinin ki 500 şeklinde) ciddi sorunlarla karşılaşacağınızı söyleyebilirim. Şahsen denendi siz boşuna denemeyin.

Devrenin tamamlanmasında gecikmenin en büyük nedeni sahte çıkış transistörleri yüzünden yaşanan sorunlar oldu diyebilirim.
Şemada belirtilen TIP142 ve TIP147 çiftini ilk başta bulmak epey sorun oldu. Bir yerden zar zor tanesi 1.25YTL ye bi çift bulabildim fakat çıkışa bağladığımız 4ohm 120W ucuz araba hoparlörü, sesi biraz yükseltmeye kalkınca dumanlar çıkararak yandı, (Keşke görüntüleyebilseydim o an :)) ve beraberinde devreye de başta çıkış transistörleri olmak üzere bazı hasarlar verdi.
Daha sonra sipariş vererek yaklaşık tanesi 0.75YTL ye 4 çift getirttirdim. Fiyatının bu denli ucuz olmasından ve transistörlerin üzerindeki baskının kalitesizliğinden ciddi derecede şüphelendim ama başka çare olmadığı için mecburen denemek zorunda kaldım. Sonuç düşündüğüm gibi tam bir hayal kırıklığı oldu. Amfinin sesini yarıya kadar bile açmanıza gerek kalmadan çıkış transistörleri kısa devre oldular. :( Bu şekilde de iki çift daha TIP 142 ve 147 yaktıktan sonra bu işin böyle olmayacağını anlamış olduk.

Malzeme satan başka bir yere gidip durumu anlattım ve elimdeki sahte malzemeleride göstererek bu transistörlerin gerçeklerini temin edip edemeyeceğini sorduktan sonra, bulabileceğini fakat pahalı olacağını söyledi.
Artık olayın geri dönüşü yoktu, ne kadarsa getirmesini söyledim.
Biraz araştırdım TIP142 ve TIP 147 çiftine muadil olarak BDW83C ve BDW84C çiftini buldum, ayrıca bu transistörlerin akım kapasiteleri 5 Amper daha fazla idi. Artık hangisi bulunursa o kullanılacaktı.
Sonunda siparişlerim geldi, malzemecim TIP leri bulamadığını fakat BDW serisini bulduğunu ve kesinlikle sahte olmadıklarına garanti verdikten sonra da tanesinin 2.5YTL olduğunu ilave etti :). Ne olur ne olmaz diyerek altı çift alıp hemen denemeye koyulduk ve sonuç olarak BDW83C - BDW84C çifti kesinlikle sahte değildi ve amfi uzun süre yüksek volumde çalışmasına karşı hiç bir problem çıkarmadan çalıştılar.

Giriş boşta ve çıkış yüklü iken çıkış hattındaki DC offset yaklaşık 40mA fakat girişte sinyal varken bu değer 30mA ile 50mA arasında duruma göre değişiklik gösteriyor.
Arada preamfi vs kullanmadan PC nin ses kartının en yüksek volumünde 4 ohm'luk yükle devrenin en fazla 2.5 Amper çektiğini ölçtüm. (Bazı PC anakartlarında onboard ses chipi bulunduğundan ve bunların büyük bir kısmının çıkış volumü harici ses kartlarının bariz bir şekilde altında olduğundan yaptığınız denemelerde yanılabilirsiniz. Kullandığınız ses kartının bu şekilde olup olmadığından öncelikle emin olunuz.)
Bu esnada, boşta iken +/- 45 (90) Volt olan besleme gerilimi +/- 40 (80) Volta kadar indi.
Devrenin yaklaşık olarak 200 W güç harcaması var diyebiliriz.
AB sınıfı çalışan devrenin teorik olarak %60 verimle çalıştığı düşünülürse bu haliyle 4 ohmluk yüke 120 W RMS çıkış gücü verdiği söylenebilir.
Devrede kullanılan transistörlerin tamamı daha yüksek voltajlara dayanabilecek kapasitede o yüzden deneyimli arkadaşlar biraz daha yüksek besleme gerilimleri kullanabilirler. En azından tam güçte +/- 50 (100) Volt ile rahatlıkla çalışabileceğini düşünüyoruz. Tabi bunun için BDW83C ve BDW84C çiftini daha büyük bir soğutucuya bağlamak gerekecektir.
Ortada bulunan TIP41 transistörü ise çok az ısınmakta bu yüzden küçük bir alüminyum parçasını soğutucu olarak kulanmanız yeterli olacaktır.
Besleme katında yapacağınız değişiklikler artık sizin ustalığınıza kalmış.

Devrede kullanılan bütün yarı iletkenlerin datasheetlerine ait linkleri ekliyorum.
BC556
TIP41
TIP142
TIP147
BDW83C
BDW84C

Galeri

img1.jpg img2.jpg img3.jpg img4.jpg img5.jpg img6.jpg img7.jpg img8.jpg img9.jpg img10.jpg img11.jpg img12.jpg img13.jpg sahtetip.jpg eskipcb.jpg
Görsellerin üzerine tıklayarak büyük görüntüleyebilirsiniz.

Forumda Yazılmış Olan Yorumlar

En yeni yorum en üsttedir. Mesajlara eklenen dosya ve resimler gösterilmemektedir; tam görünüm için Forum'u kullanın.

fatihunal77 yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 25.02.2015, 10.52
Arkadaşlar bu siteye 2008 yılında üyeydim yeniden kayıt yaptırmak zorunda kaldım.
Projeyi gerçekleştirdik. Devre boşta sorunsuz sinyal veriyor her şey normal görünüyor fakat 10K vb potans ta müzikle deneme yaptık ses net gelmiyor. Çatlak tınılıyor. Sebebi nedir acaba?

Crowbar yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 16.06.2014, 22.43
Zevkliydi. Elde o kadar çok malzeme birikmiş ki devreyi tamamladığımda odamdaki bütün komponentleri bilgisayarda bir liste olarak tutup nerede durduklarını yazmayı falan düşündüm :mrgreen: Çok yeni başlayanlar deneyebilir ya da birşeyler öğrenmek isteyenler. Gerçekten kullanmak için, arkadaşlarınıza göstermek için yapacaksanız sizi 1. sayfaya davet ediyorum :)

gevv yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 07.06.2011, 12.48
şu tiplerin beyzlerine bağlı seri diyotlatı termal izleyici olarak kullansam daha iyi olur gibi acaba bunları soğutucuya monte etsem nasıl olur ? faydası zararları nelerdir ?

gevv yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 26.05.2011, 20.46
evet baya sevindim şuan her şey yolunda

smps çok eskiden çinden numune olarak getirtmiştim fakat kullanmak nasip olmadı 2 adet var satışa sundum hala satılmadılar gücü 700w çıkışı 50v hatırlıyordum ama 45 voltmuş tüm testleri bu smps ile yapacağım

smps devresi yapacaksanız ekte bulunan devreyi yada benzerlerini öneririm

sg3525 ir2110 ikilisi ile işler daha kolay oluyor

hamist yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 26.05.2011, 17.15
Bir hayli hafiflemiş olmalısınız.
:)
Sizin adınıza sevindim,
ama pwr spply a takıldı gözlerim.
Benzer bir çalışma hazırlığındayım,
kaç volt kaç amper, nereden biraz açıklarsanız sevinirim.

gevv yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 26.05.2011, 15.49
ilginiz için teşekkürler

dün gece baya bir düzenleme yapyım 1n4007 diyorları 4148 ile değiştirdim bd243 yerine mje13007 taktım beyz emiter arasındaki kondansatör ve direnc değerini değiştirdim soğutucuyu biraz daha büyüttüm pcb hazırlayıp testlere başladım çok uzun süre oldu mje ısısı normal tipler çok az ısınıyor

bakalım uzun süre test ederim birde tam güç testleri olacak sanırım 1 ay uğraşırım :)

hamist yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 25.05.2011, 20.19
gevv yazdı:hocam elinize sağlık bilgilerini paylaştınız

fakat sorun ile ilgili bir çözüm ya da ip uçları daha iyi olacak :)

daha önce transistörlü amfi yapmadım belki yapmışımdır ama hatırlamıyorum :) daha çok hep tamir yaptım


ilk defa bu devre ile bu kadar yoğun uğraşıyorum 3 gün araştırma yapıp sonrasında devreyi kurdum sesi gerçekten çok temiz gürültü yok tek sorumun bd241 ısısı onuda bd243 yaptım gerçi ısı sorunu çözülmedi ama bd243 daha iyi oldu


Eğer BD241 elinize ateş yanığı gibi bir his vermiyorsa bırakın ısınsın,
merak etmeyin, ancak isterseniz küçük bir soğutucu alarak veya kendiniz bir aliminyum
parça ayarlayarak ısıyı dağıtarak düşürebilirsiniz.
Devre elimde olmadığı için ne kadar ısınıyor bilemiyorum.
Ancak hoperlor bağlı değilken çıkış noktasını şaseye göre ölçün,
sıfır volt olmalı.
Eğer burada yüksek voltajlar görürseniz hoperlorünüzü de yakabilirsiniz.
Devre, malzeme ve montaj hatası yoksa öyle anormal ısı üretecek gibi gözükmüyor,
BD241 yerine çok daha zayıf bir transitör bile olsa darlington çıkışı rahatlıkla sürer.

gevv yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 25.05.2011, 20.10
hocam elinize sağlık bilgilerini paylaştınız

fakat sorun ile ilgili bir çözüm ya da ip uçları daha iyi olacak :)

daha önce transistörlü amfi yapmadım belki yapmışımdır ama hatırlamıyorum :) daha çok hep tamir yaptım


ilk defa bu devre ile bu kadar yoğun uğraşıyorum 3 gün araştırma yapıp sonrasında devreyi kurdum sesi gerçekten çok temiz gürültü yok tek sorumun bd241 ısısı onuda bd243 yaptım gerçi ısı sorunu çözülmedi ama bd243 daha iyi oldu

hamist yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 25.05.2011, 18.02
gevv yazdı:benzer bir devre üzerinde uğraşıyorum ses gerçekten çok iyi fakat tip141 transistörü (yerine bd241 kullanıldı) biraz fazla ısınıyor gibi bu transistörün neredeyse hiç ısınaması gerekmezmi ?

sizde az ısındığından bahsetmişsiniz gerçi bağladığınız soğutucu büyük ben çok daha ufak kullandım bir süre sonra soğutucu baya ısınmış oluyor uzun süre elle tutulamıyor

devre şeması ekte sizce bd241 neden fazla ısınıyor ya da bu transistörün ısı seviyesi ne olmalı


Birşey daha ekleyeyim,
bir audio devresi içinde 1N4000 serisi diod kullanmak doğru değil,
zira 1N4000 serisi diodlar doğrultucu amaçlı yapılmıştır.
Eğer bir audio devresi içinde böyle bir diod kullanılmış ise,
o devre acemicedir ve bence denenmemelidir.

hamist yazdı:

Ynt: Darlington Çıkışlı Amplifikatör / 25.05.2011, 17.53
gevv yazdı:benzer bir devre üzerinde uğraşıyorum ses gerçekten çok iyi fakat tip141 transistörü (yerine bd241 kullanıldı) biraz fazla ısınıyor gibi bu transistörün neredeyse hiç ısınaması gerekmezmi ?

sizde az ısındığından bahsetmişsiniz gerçi bağladığınız soğutucu büyük ben çok daha ufak kullandım bir süre sonra soğutucu baya ısınmış oluyor uzun süre elle tutulamıyor

devre şeması ekte sizce bd241 neden fazla ısınıyor ya da bu transistörün ısı seviyesi ne olmalı


Amplifikatörlerde ilk kural hoperlorun bağlantı noktasında toplam besleme voltajının yarısı
veya eğer arada kondansator olmayan çift beslemeli devre ise sıfır V olmalı,
ki aslında bu da toplam beslemenin yarısıdır.
Bu durumda 1+1=2K BD241'in collektor yüküdür aynı zamanda.
Çıkış noktasının sıfır volt olduğunu kabul edersek,
48.5V /2K=0.0245A=24.5mA
48.5V x 24.5mA=1.17W
yani elektrik ve elektroniğin temel formülü ''ohm kanunu''.

1W'tan itibaren ortaya çıkacak ısılar için soğutucu kullanmak gerekebilir,
ancak BD241 1W altında soğutucuya ihtiyaç duymaz,
bu biraz da silisyum karekteristiğidir.
Tabii bu DC şartlar için doğru,
girişe uygulanan sinyal kuvvetine göre -/+ sapmalar göstecektir ki,
bu da iş yapma karşılığıdır.

Benim yeni başlayan arkadaşlara ilk önerim,
çalışma alanları konusunda internetteki kaynakları iyi gözlemleyip,
-/+48V seviyelerinden önce, en iyi ihtimalle 25-30V(-/+15) altında çalışan devreler ile
gözlemlerini güçlendirmeleri.
Yorumların devamı yükleniyor...